De pastorie van Sint-Salvator is een 18de-eeuws bepleisterd breedhuis met vijf traveeën en twee bouwlagen, bekroond door een natuurleien zadeldak. De gevel is een voorbeeld van Lodewijk XVI-stijl.
Het fronton wordt verfraaid door het wapenschild van bisschop Van Eersel, waarop drie otters prijken, symbolen van vlijt, volharding en geduld. Boven het wapenschild zijn een gravenkroon, bisschoppelijke kromstaf en hoed geplaatst, elementen van de kerkelijke wapenkunde die de geestelijke en wereldlijke status van de bisschop benadrukken.
Het interieur van de pastorie is even weelderig als de buitenkant. Rijk stucwerk en verfijnde schouwboezems uit de 18de eeuw sieren zowel de beneden- als bovenverdieping. Vermoedelijk stammen deze versieringen uit de verbouwingsperiode onder bisschop Van Eersel. Het rechter salon aan de straatzijde toont uitmuntend stucwerk in Lodewijk XVI-stijl, terwijl de linker salons minder monumentale waarde hebben behouden. Centraal in het huis prijkt een indrukwekkende Empire wenteltrap.
Historiek
Al in 1641 publiceerden Hondius en Servais een afbeelding van de Heilige Kerstkerk met pastorie, waarop een tweelaags gebouw met zadeldak is te zien. Recent historisch onderzoek bracht de oude voorgevel en de hengsels van de oorspronkelijke voordeur aan het licht, nu in het midden van het pand. De dakstructuur herbergt 16de-eeuwse balken, en van de eerste bouwfase zijn onder andere consoles en balklagen zichtbaar, vooral in de achterste slaapkamer op de bovenverdieping. De kelders met kruisribgewelven stammen eveneens uit deze vroege periode.
Volgens overleveringen fungeerde de pastorie als buitenverblijf van bisschop Van Eersel, die de pastorie grondig liet verbouwen. De voorgevel van 1773 met driehoekige fronton draagt zijn wapenschild. Het originele pand was circa vijf meter diep van voor- tot achtergevel maar het volume is verdubbeld met de 18de-eeuwse verbouwing, waardoor de oude gevel nu als draagmuur fungeert in het midden van het pand.
In de 19de eeuw werd de pastorie gedeeltelijk aangepast aan de toen heersende stijl. Het 19de-eeuwse Empire eretrap vormt een waardevolle toevoeging.
In de 20ste eeuw onderging het pand enkele uitbreidingen en renovaties. In 1922 werd aan de tuinzijde een erker, keuken en schouw toegevoegd. In 1966 kregen de vensteropeningen van de zijgevel een nieuwe vorm en werd de voorgevel hersteld, evenals het buitenschrijnwerk en vloeren op de bovenverdieping.
Een brand eind december 2003 vernielde het tuinsalon, keuken en de middengang, maar het pand werd grondig hersteld. Vervolgens werden de buitenschilderwerken voltooid.
Bisschop Van Eersel
Govaart Geeraard van Eersel (Antwerpen, 1713 – Gent, 1778) was een prominente Zuid-Nederlandse bisschop en de 16de bisschop van Gent (1772-1778). Hij was afkomstig uit een welgestelde Antwerpse familie en werd op 20 december 1738 tot priester gewijd.
Van Eersel bekleedde diverse belangrijke functies in Gent, waaronder kanunnik en aartsdiaken van het Sint-Baafskapittel. In 1771 benoemde Maria Theresia van Oostenrijk hem tot bisschop van Gent, een benoeming die in 1772 door paus Clemens XIV werd bevestigd. Zijn wapenspreuk luidde: “Ordinate et provide” (Met orde en vooruitzicht).
In 1773 liet hij de pastorie van de Sint-Salvatorparochie verbouwen tot een elegant buitenverblijf in Lodewijk XVI-stijl, een gebouw dat in 2008 als monument werd beschermd.
Hij overleed op 24 mei 1778 en werd bijgezet in de crypte van de Sint-Baafskathedraal, waar zijn praalgraf zich in een arcade van de noordelijke kooromgang bevindt.
| Objecttype: | Pastorij |
| Datering: | voor 1641 verbouwing 1773-1776 restauraties in 1922; 1966; 2003 |
| Ontwerper(s): | Onbekend |
| Opdrachtgever: | Bisschop Govaart Geeraard van Eersel (1713-1778) |
| Stijl: | Lodewijk XVI |
| Materiaal: | Baksteen, Balegemse steen, bepleisterd |
| Thema: | Geschiedenis – 18e eeuw |
| Locatie: | Sleepstraat 216 |
| Bron(nen): | Stukken van een niet uitgevoerde tentoonstelling over de geschiedenis van de kerk en de parochie, 2009, Huguette De Bleecker-Ingelaere Inventaris Onroerend Erfgoed https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/19825 |
| ERFGOEDOBJECT-ID (IOE) | 19825 |
Sint-Salvator | Heilig Kerst 
Plaats een reactie