Sint-Salvator | Heilig Kerst

De preekstoel van Sint-Salvator in Gent is een waar kunstwerk. Dit indrukwekkende beeldhouwwerk draagt het jaartal 1737 op een van de trapdeurtjes, maar de identiteit van de beeldhouwer blijft een mysterie. Hoewel Lieven Mensch vaak genoemd wordt, was hij destijds onderpastoor en geen schrijnwerker, wat suggereert dat hij waarschijnlijk als tussenpersoon tussen de kerk en een kunstenaar fungeerde.

Voltooiing van de Heilsgeschiedenis

De preekstoel biedt een levendige voorstelling van de Bijbelse heilsweg, van de val tot de redding van de mens. Van Adam en Eva tot Jezus de Redder, de hele Bijbelse geschiedenis komt tot leven in dit meesterwerk. Het geheel werd uit eikenhout gesneden en staat 8 meter hoog, zonder gebruik van lijm of nagels.

Kuip: De Evangeliën

De kuip van de preekstoel is versierd met drie medaillons in half-verheven beeldhouwwerk:

• De Boodschap
• De Geboorte van Jezus
• H. Jozef die het kind Jezus bij de hand leidt

Daaronder zijn de symbolen van de evangelisten uitgesneden:

• Arend voor Johannes
• Leeuw voor Marcus
• Os voor Lucas
• Engelenhoofd op het deurtje verwijst vermoedelijk naar Mattheus

Op de hoeken van de kuip zitten kleine engeltjes (putti) die het geheel verfraaien.

Steun: Boom van de Kennis van Goed en Kwaad

De kuip steunt op een sierlijke boom met appels. Het monster slingert zich rond deze boom en biedt Eva een appel aan, wat de verleiding en val van Adam en Eva symboliseert. Voor deze boom staat Christus met het grote Kruis in zijn linkerhand en Zijn rechterhand opgeheven om het volk te zegenen.

Klankboord

Het veelkantig, sierlijk verhemelte zorgt voor stemweerkaatsing en wordt gedragen door twee grote engelen. Bovenaan blaast een engel met ontplooide vleugels op een bazuin en houdt een wimpel vast. Dit roept heel de heilsgeschiedenis van de mensheid op, beginnend bij het Aards Paradijs en eindigend bij het Laatste Oordeel.

Trapleuningen en Medaillons

De vier trapleuningen zijn gevormd door een ineenstrengeling van gebladerte en vruchten, omringd door medaillons die gedragen worden door engeltjes. De trapstijlen bestaan uit busten van gevleugelde engelen. Een paneel met het hoofd van evangelist Mattheüs verbindt beide trapleuningen.

Naturalistische preekstoel

In de 18e eeuw, vooral in de Zuidelijke Nederlanden, waar de contra-reformatie intens was en waar een lange traditie van beeldend realisme bestond, ontstond het unieke fenomeen van de ‘naturalistische preekstoel’.

Deze naturalistische preekstoelen zijn eikenhouten totaalkunstwerken, waarbij de onderdelen zoals steun, kuip, trap en klankbord tot één sculpturaal geheel worden versmolten. Aan de voet van de preekstoel verschijnen bijbelse figuren, aanvankelijk wat onwennig als kariatiden, maar in de hoog-barok integreren deze figuren zich moeiteloos in de structuur van de preekstoel. Aartsengelen, kerkvaders en heiligen, of een boom ondersteunen de kuip, terwijl onder het klankbord de Heilige Geest als een stralende duif wordt afgebeeld, vaak geflankeerd door zwevende engeltjes.

In een latere fase evolueerde deze kunstvorm verder door niet alleen individuele figuren, maar volledige bijbelse scènes uit te beelden. Beeldsnijders brachten met hun ongebreidelde verbeeldingskracht indrukwekkende rotspartijen, kronkelende slangen tot leven, waardoor de preekstoel een ware vertelling werd.

---

Objecttype:	(naturalistische) preekstoel
Datering:	1737
Naam vervaardiger(s):	onbekende meester
Opdrachtgever	Onderpastoor Lieven Mensch
Stijl:	Luikse Régence-stijl Ornamenten in Lodewijk XIV-stijl
Materiaal:	Eikenhout
Thema:	Beeldhouwtechniek – Contrreformatie – 18e eeuw
Locatie in de kerk:	Viering – Linker kruisbeuk
Bron(nen):	Gentse Parochiekerken Analyse & Waardebepaling, Parochiekerk Heilige Kerst of Sint-Salvator, Op basis van methodologie Thomas Coomans, Stad Gent 2003 Kerkbrochure, 2005 Stukken van een niet uitgevoerde tentoonstelling over de geschiedenis van de kerk en de parochie, 2009, Huguette De Bleecker-Ingelaere https://balat.kikirpa.be/object/60505
Object-nr (KIKIRPA)	60505